Schermtijd en schoolprestaties: is er een verband?

Ken je dat? Je kind zit heerlijk rustig op de bank met een tablet, en jij hebt even je handen vrij. Heerlijk, toch?

Maar stiekem vraag je je af: wat doet al dat schermgebruik eigenlijk met zijn of haar schoolcijfers? Tegenwoordig zijn smartphones, tablets en laptops niet meer weg te denken uit het leven van jongeren. De schermtijd neemt toe en dat roept vragen op. Is het echt zo slecht?

Of valt het allemaal wel mee? In dit artikel duiken we in de wereld van pixels en prestaties.

We kijken niet alleen naar de hoeveelheid uren, maar ook naar wat er op dat scherm gebeurt.

Want het maakt nogal uit of je kind aan het rekenen is met een educatieve app of de hele middag aan het scrollen is op TikTok. Laten we eens scherp kijken naar de feiten, de fabels en hoe je hier als ouder of leerling mee om kunt gaan.

Wat is schermtijd eigenlijk?

Schermtijd is simpelweg de tijd die je doorbrengt achter een apparaat met een beeldscherm.

Denk aan smartphones, tablets, computers en natuurlijk de goede oude televisie. Het is een breed begrip. De een telt alleen actief gebruik, de ander telt ook de tijd dat de tv aanstaat op de achtergrond mee. Het meten van schermtijd is tegenwoordig makkelijker dan ooit.

Veel moderne apparaten hebben ingebouwde functies hier voor. Zo heeft Apple de functie 'Schermtijd' op de iPhone en iPad.

Deze geeft je een gedetailleerd overzicht van hoeveel tijd er wordt besteed aan apps en websites.

Android-gebruikers kennen waarschijnlijk 'Digital Wellbeing' of de Google Family Link app. Deze tools laten zien welke apps de meeste tijd slurpen. Er zijn ook externe apps zoals RescueTime die nog dieper ingaan op je digitale gedrag. Deze data is handig, maar zegt nog niet alles over de impact op schoolprestaties.

De wetenschap achter schermgebruik en cijfers

Is er een verband? De wetenschap is er nog niet helemaal over uit, maar de tendens is duidelijk.

Een groeiend aantal studies suggereert een negatieve correlatie tussen veel schermtijd en schoolprestaties. Vooral bij jongeren lijkt dit effect merkbaar. Een opvallende studie verscheen in 2019 in het gerenommeerde tijdschrift JAMA Pediatrics.

Onderzoekers keken naar kinderen van 6 tot 18 jaar. De uitkomst was helder: kinderen die meer dan twee uur per dag aan schermtijd besteedden, scoorden lager op cognitieve tests.

Denk hierbij aan geheugen, aandacht en probleemoplossend vermogen. Natuurlijk hangt dit af van de leeftijd en de inhoud, maar het is een signaal. De Universiteit van Michigan voerde een tweede belangrijke studie uit.

Hierin volgden onderzoekers 478 leerlingen van groep 7 en 8 over een periode van twee jaar. De resultaten, gepubliceerd in Computers & Education in 2021, lieten zien dat een hogere schermtijd samenging met lagere cijfers voor wiskunde en taal. De reden?

Langdurig schermgebruik beïnvloedt de concentratie en het uitstelgedrag. Leerlingen besteden simpelweg minder tijd aan hun schoolwerk.

Maar het is niet allemaal slecht nieuws. Een studie in PLOS One (2020) liet zien dat digitale hulpmiddelen juist kunnen helpen als ze gebruikt worden voor educatieve doeleinden. Leerlingen die interactieve leerapps gebruikten, behaalden soms betere resultaten dan leerlingen die alleen met boeken werkten. De conclusie: het gaat niet om het scherm zelf, maar om de intentie erachter.

Welke soorten schermtijd zijn het meest problematisch?

Niet alle uren zijn gelijk. Een uur lang huiswerk maken op een laptop is iets anders dan een uur lang passief video's kijken.

Passief gebruik: de tijdverslinder

We kunnen schermtijd grofweg indelen in twee categorieën: actief en passief. Dit is de categorie waar experts zich het meest zorgen over maken. Passief gebruik omvat het eindeloos scrollen door sociale media zoals Instagram en TikTok, en het kijken van video's op YouTube.

Waarom is dit problematisch? Omdat het de aandachtsspanne verkort.

Het constante aanbod van nieuwe, korte content wentelt het brein aan snelle prikkels. Diepe concentratie, die nodig is voor wiskunde of lezen, wordt hierdoor moeilijker. Vooral sociale media kunnen een negatieve invloed hebben op het mentale welzijn.

Actief gebruik: de digitale leeromgeving

Het continue vergelijken met anderen kan leiden tot faalangst of een minderwaardigheidscomplex, wat uiteindelijk de schoolprestaties beïnvloedt. Dit is schermtijd met een doel.

Denk aan het typen van een verslag, het maken van online toetsen of het leren van woordjes via een app.

Hoewel dit vaak als 'productief' wordt gezien, is het belangrijk om scherp te blijven. Te veel schermtijd, zelfs voor school, kan leiden tot digitale vermoeidheid. De ogen en de hersenen hebben rust nodig. Interessant is dat sommige games juist cognitieve vaardigheden kunnen trainen.

Strategische games stimuleren probleemoplossend vermogen en ruimtelijk inzicht. Echter, de verslavende aard van sommige games kan ervoor zorgen dat het huiswerk blijft liggen.

Factoren die het verband beïnvloeden

Het verband tussen schermtijd en schoolprestaties is niet zwart-wit. Er spelen veel factoren mee die de uitkomst beïnvloeden. Jongere kinderen zijn gevoeliger voor schermtijd dan tieners van 13 tot 17 jaar.

De leeftijd van de leerling

Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling. Overmatig schermgebruik op de basisschool kan leiden tot een kortere aandachtsspanne en vertraging in taalontwikkeling.

De rol van de ouders

Bij tieners is het vaak meer een kwestie van tijdmanagement en sociale druk. Ouders zijn de kapitein op het schip.

De kwaliteit van de ouderlijke begeleiding is cruciaal. Kinderen die duidelijke regels krijgen en waar ouders actief betrokken zijn bij het digitale leven, doen het over het algemeen beter op school. Het gaat niet om een verbod, maar om afspraken maken.

Sociale en economische achtergrond

Wanneer wordt er gespeeld? Wanneer wordt er geleerd?

Uit onderzoek blijkt dat kinderen uit minder bevoorrechte gezinnen vaak meer schermtijd hebben. Dit kan komen door een gebrek aan alternatieve activiteiten, zoals sportverenigingen of muziekles. Ook hebben deze kinderen minder toezicht, omdat ouders vaak minder tijd hebben. Dit kan een negatieve spiraal versterken.

Strategieën voor een betere balans

Gelukkig is er veel wat je kunt doen om de negatieve effecten te minimaliseren.

Regels en structuur

Het doel is niet om schermen volledig te verbannen, maar om een gezonde relatie te creëren. Zoals eerder gezegd: duidelijkheid helpt. Stel samen met je kind regels op.

Een bekende methode is de 'niet in de slaapkamer'-regel. Geen scherms na bedtijd, want het blauwe licht verstoort de aanmaak van melatonine (het slaaphormoon).

De school als partner

Slaap is essentieel voor schoolprestaties! Een andere handige techniek is het 'schermtijd-budget'.

Net als zakgeld, krijgt een kind een bepaalde hoeveelheid schermtijd per dag of week. Zodra het op is, is het op. Dit leert kinderen plannen en keuzes maken. Scholen spelen een steeds grotere rol.

Veel scholen hebben inmiddels een beleid voor smartphones. Sommige scholen verbieden telefoons volledig tijdens lesuren, andere gebruiken ze juist als educatief middel.

Technologie gebruiken om technologie te managen

De beste aanpak is een mix: telefoons uit de klas tijdens instructies, maar toegankelijk voor specifieke lessen. Scholen kunnen ook voorlichting geven over digitale vaardigheden. Het is niet genoeg om te zeggen 'minder gebruiken'.

Leerlingen moeten leren hoe ze online informatie verwerken en hoe ze kunnen omgaan met afleiding.

Ironisch genoeg kunnen apps helpen bij het minderen van schermtijd. Zoals genoemd bieden Apple en Google tools voor ouders om limieten in te stellen. Je kunt bijvoorbeeld instellen dat sociale media-apps na een uur gebruik automatisch geblokkeerd worden, behalve in het weekend.

Een andere tip is het instellen van 'niet storen'-modi tijdens huiswerkuren. Op die manier worden meldingen van apps niet constant afgeleid.

Conclusie

Is er een verband tussen schermtijd en het kortetermijngeheugen? Ja, dat lijkt er zeker te zijn, vooral als het gaat om passief, langdurig gebruik.

Te veel schermtijd en de concentratie van je kind kunnen leiden tot minder slaap en een lagere motivatie voor schoolwerk. Echter, het is geen zwart-wit verhaal.

Educatief gebruik van schermen kan juist een toevoeging zijn. De sleutel ligt in balans en bewustwording. Het gaat erom dat leerlingen en ouders snappen wat de impact is en samen afspraken maken. Gebruik de beschikbare tools, maar vertrouw vooral op gezond verstand.

Want een kind dat uitgerust en gemotiveerd is, presteert nu eenmaal beter.

En dat is uiteindelijk wat we allemaal willen.